|
امروزه مطالعه مدیریت استراتژیک به حوزه ای گسترده در علم الاجتماع تبدیل شده است . بطوری که سازمان های تولیدی، خدماتی، دولتی، غیر انتفاعی، سازمان های مردم نهاد و مؤسسات مختلف اقدام به تدوین و اجرای استراتژی ها می نمایند. از زمانی که چندلر اولین مطالعات خویش را تحت عنوان استراتژی سازمان به انجام رسانید تا کنون مطالعات راهبردی گسترش فراوانی یافته است. بعضی از تئوری های راهبردی به حالت افول گردیده و تئوری ها یا مکاتب جدیدی جایگزین شده یا تئوری های مکمل پدیدار شده اند (تئوری مبتنی بر دانش مکمل تئوری مبتنی بر منابع است) یا در تقابل با یکدیگر می باشند. هکس و مجلوف پس از بررسی تئوری مبتنی بر بازار و تئوری مبتنی بر منابع الگوی دلتا را ارائه نموده اند که تلفیقی از الگو های فوق به همراه نگاه به مشتریان می باشد.
متناسب با ظهور فناوری اینترنت استراتژی در سازمان های مجازی اعم از pure online companies, brick and click companies نیز از جایگاه ویژه ای برخوردار گشته است. و بر اساس فرایند جهانی شدن استراتژی ها از سطح محلی و داخلی به سطح جهانی، بین المللی و چند ملیتی کشیده شده اند. حوزه راهبرد به همین مقدار اکتفا ننموده است. بلکه متخصصان زیادی اقدام به توصیف و طبقه بندی مکاتب، تئوری ها و مبانی فلسفی ، مبانی کمی، مبانی اقتصادی و مبانی رفتاری آن نموده اند. تا علاوه بر گسترش مطالعات این حوزه، داروی اختصاصی هر سازمان را نیز از این طریق تجویز یا توصیف نمایند. در درون سازمان ها نیز راهبردها از سطح شبکه به سطح سازمان و سپس به سطح کسب و کار و سطوح وظیفه ای رسیده اند. و تمامی کسانی که در این سطوح عهده دار اجرا و تدوین استراتژی هستند خود نیز دارای یا نیازمند استراتژی شخصی هستند. دانشگاههای معتبر دنیا دروس مرتبط با آن را تدریس می کنند. و کتاب ها، پایان نامه ها و مقالات زیادی در این مورد تولید و به جامعه علمی عرضه می شود.
اكنون در ساحل استراتژي هستيم و قصد غواصی در درياي پهناور آن را داريم طبعاً هرچند لباس غواصي ما، كپسول اكسيژن و .... قدرت شناي ما بيشتر باشد ما موفق تر خواهيم بود . در آنجا، آن اعماق دريا، به دنبال صدف مي گرديم و هستند كساني كه مثل شما آنها هم به دنبال صدف باشند(رقبای شما) كه اگر شما كاهلي نمائيد آنها صدف را مي جويند و شما بي بهره مي مانيد . البته كوسه ماهي ها را كه به شما حمله مي كنند فراموش نكنيد و ابزار مقابله با آنها را همراه داشته باشيد؛ به ساحل استراتژي برگرديم حال يك غواص كه قصد غور در درياي استراتژي را دارد چه بايد بپوشد وچگونه توشه ي كوله پشتي اش را مجهز نمايد كه در پيمودن اين راه موفق تر باشد . البته در ساحل استراتژي شما استراتژيست هستيد منتها نابالغ ! ما درميان كوله پشتي ها بهترين توشه را براي استفاده ي استراتژي اين مي دانيم كه شما نقطه ي آغاز استراتژي را بدانيد و در چشم انداز خويش، رسيدن به انتهاي آنرا مد نظر قرار دهيد .
شما در كوله پشتي دانش و تجربيات خود انبوهي از مطالعات و آموزشهاي مديريتي را فرا گرفته ايد آيا هيچ فكر كرده ايد چگونه مي توانيد اين تجربيات و دانش را در هم بياميزيد و راهكارهاي عملياتي را براي سازمان ها و جامعه ارائه نمائيد . اگر در اين مورد انديشيده ايد حتماً مي دانيد يكي از اين پاسخها استراتژي است . آيا شده است كه گاهي به منظور فرار از مخاطرات سريعتر از ديگران به فكر بيفتيد و راهي براي نجات خود بيابيد و زودتر اقدام كنيد؟ اين معناي استراتژي است . سالهاست كه در محيط زندگي خويش در خيابانها و كوچه ها، مدرسه، دانشگاه و .... به گشت و گذار مي پردازيد آيا تا كنون از روي كوههاي اطراف يا از روي يك بلندي به شهر خويش نظاره كرده ايد ، از روي برج ميلاد به شهر تهران نظاره نموده ايد (كه كل شهر را با هم ببينيد و نه هر يك از اجزاي آن را) و سرانجام اينكه آيا در روشنايي نظاره گر فيل بوده ايد تا در تاريكي خرطوم يا پاي فيل را ببينيد و فيل را به آنها تشبيه كنيد ( اشاره به داستان مولوي ). داستانهاي فوق مفهومي از مديريت استراتژيك را ارائه مي دهند . بنابراين ديدن آن فيل در روشنايي استراتژي است كه تمام اعضاي آن را بطور سازماندهي شده كه به منظور هدف زندگي در كنار هم قرارداده شده اند مي بينيد.( استراتژي آن فيل در تاريكي نيست ). كه يك پاي فيل را مي بيند و مي گويد فيل مانند ستون است ! بنابراين فيل فيل است و استراتژي يعني ديدن آن فيل در روشنايي !!
در تعریف و توسعه استراتژی (Strategy Development) ، عباراتی همچون مدیریت راهبردی (Strategy Management) ، سیاست بازرگانی (Business Policy) ، استراتژی رقابتی (Competitive Strategy) و غیره مورد استفاده قرار گرفته است و کتابهایی نیز با نام های فوق به رشته تحریر در آمده است . اما به اعتقاد ریچارد لینچ عبارت استراتژی سازمان (Corporate Strategy)بیانگر الگویی از توسعه استراتژیاست که در همه سازمان ها اعم از انتفاعی، دولتی و غیر انتفاعی، کوچک، بزرگ، تولیدی و خدماتی و همه ی سطوح آن کاربرد دارد.
کتابهایی که با عنوان مدیریت استراتژیک (Strategic Management) نگارش یافته اند اگر بیانگر الگویی در سازمانهای دولتی و غیر انتفاعی باشند در ادامه عنوان ذکر می گردد . بعنوان مثال کتاب Brysonکه در مورد سازمان های غیر انتفاعی و دولتی است عنوان آن بصورت ذیل می باشد .
Strategic Management: For Non – For profit & Public Organization
در غیر این صورت اکثر آنها فرایند مدیریت استراتژیک را در سازمان های تولیدی و خدماتی مورد استفاده قرار می دهند . الگوی مورد استفاده در هر یک از کتابهایی که با عنوان Strategic Management نگارش یافته اند با نوعی ترکیبی از مکاتب طراحی (Design School) ، برنامه ریزی (Planning School) و جایگاه یابی (Positioning School) که تحت عنوان مکتب تجویزی (Prescriptive School) نیز از آنها یاد می شود، می باشند .
بعنوان مثال کتاب های مدیریت استراتژیک دیوید، پیرس و رابینسون، هانگر و ویلن و ... در بیان الگوی فرایند استراتژیک، ماتریس SWOTرا از مکتب طراحی، تحلیل صنعت و رقابت را از مکتب جایگاه یابی و ماتریس استراتژی های رشد را از مکتب برنامه ریزی اخذ نموده اند . در این میان کتابهایی همچون کتاب hillوjonesهم وجود دارند که تمرکز عمده کتاب را به توضیح و تفصیل مکتب جایگاه یابی معطوف نموده اند.با توجه به تکنیک، علم و فلسفه ی استراتژی می توان طبقه بندی ذیل را به منظور سیر مطالعاتی استراتژی مد نظر قرار داد . (هر یک از موارد ذیل را یک جلد تصور نمایید)
- فرایند استراتژی سازمانCorporate Strategy Process
- تئوری های استراتژی سازمان Corporate Strategy Theories
- مکاتب استراتژی سازمان Corporate Strategy Schools
- مبانی اقتصادی استراتژی سازمانEconomic Foundation OF Corporate Strategy
- مبانی کمّی استراتژی سازمانQuantitative Foundation OF Corporate Strategy
- مبانی رفتاری استراتژی سازمانBehavioral Foundation OF Corporate Strategy
- روش های تحقیق کیفی ، کمی و ترکیبی در استراتژی سازمان Research methodology in strategy
- اصطلاح نامه و فرهنگ لغات استراتژی سازمان corporate strategy Glossaries/Dictionary
- مبانی فلسفی استراتژی سازمان Corporate Strategy Philosophies
- تئوری پردازی در مدیریت راهبردیtheory building in strategic management
ذیلاً هر یک از بخش ها و فصول طبقه بندی های فوق بیان می گردد.
مطالعه استراتژی سازمان در مطالعه کتب خلاصه نمی شود و کاملاً میان رشته ای است که حتی با روان شناسی، تاریخ، جغرافیا، ریاضی، جامعه شناسی، اقتصاد، علوم سیاسی، حقوق و ... رابطه ای تنگاتنگ دارد. در کنار مطالعه کتابها به منظور پیشرفت در استراتژی سازمان روشهای ذیل توصیه می گردد.
- مطالعه مقالات مرتبط با فرایند، تئوری ها، مکاتب و ...
مقالات مربوط به مدیریت راهبردی به صورت پراکنده در مجلات ISI وجود دارند . اما عمده ترین مجلات
-
strategic management journal
-
strategic Organization
-
academy of management review
-
academy of management journal
-
Harvard business strategy
-
journal of business strategy
-
Sloan school of management
-
California management review
-
management decision
-
long -range planning
که در پایگاه اطلاعاتی Proquest Dissertations full text راجع به موضوعات مختلف مدیریت راهبردی متن کامل پایان نامه ها وجود دارد یا به وب سایت دانشگاه MIT برای دریافت پایان نامه های این دانشگاه مراجعه نمایید.
http://www.dspace.mit.edu
- مطالعه پاورپوینت ها ی مربوط به هر یک از حوزه های تخصصی
- مشاهده ویدئوها و شنیدن سخنرانی های اساتید مدیریت استراتژیک در دانشگاههای معتبر
- حل مطالعات موردی مرتبط با صنایع و سازمان ها
- فعالیت در شرکتها و سازمان ها و آشنایی با مسائل و مشکلات آنها
- انجام پروژه های تحقیقاتی مرتبط
- بررسی و مداقه در دروس معتبر در دانشگاههای دنیا
همانطور که گفته شد مدیریت راهبردی در بخش خصوصی، بخش عمومی، بخش غیر انتفاعی و سازمان های غیر دولتی مورد بررسی قرار گرفته است. ذیلاً مرتبط با موارد ده گانه گفته شده در سیر مطالعاتی فصولی مطرح خواهد شد که اکثر آنها در مدیریت راهبردی در بخش های مختلف دارای کاربرد هستند.
سازمان را در نظر بگیرید که تلسکوپ در دست دارد از یک طرف به راهبرد های سطح دولت، راهبردهای جهانی، بین المللی وچند ملیتی نظاره می کند و از طرف دیگر میکروسکوپ در دست دارد و به راهبرد های سطح سازمان، سطح کسب و کار و راهبرد های سطح وظیفه ای نظاره می کند.
برای مطالعه بیشتر در مورد تکنیک، فلسفه و علم به مقاله دکتر هاشمیان به مجله روش شناسی علوم انسانی شماره 52 مراجعه نمایید.
|