فصل سوّم رهبرى

را براى مأموريتى جمع مى‏كرد (جنگ يا غيرجنگ)، بدون هماهنگى با آن حضرت،
متفرق مى‏شدند. بنابر اين، خداوند آنان را از اين كار نهى كرد. يكى از كسانى كه از پيامبر اجازه گرفت،
حنظلة بن ابى‏عياش، معروف به حنظله غسيل الملائكه بود كه رسول خدا(ص) به او اجازه داد
و برايش استغفار كرد؛ همان طور كه براى همه اجازه‏گيرندگان، طلب آمرزش كرد.

از آيات ديگرى كه بر اصل استغفار براى زيردستان اشاره دارد، اين آيه است:

«اى پيامبر! هنگامى كه زنان مؤمن نزد تو مى‏آيند تا با تو بيعت كنند كه چيزى را شريك
خدا رار ندهند، دزدى و زنا نكنند، فرزندان خود را نكشند، تهمت و افترايى پيش دست و پاى
خود نياورند و در هيچ كار شايسته‏اى با فرمان تو مخالفت نكنند، با آنان بيعت كن و براى آنان
از درگاه خداوند آمرزش بطلب، كه خداوند آمرزنده و مهربان است».[1]

اصل استغفار، آثار روحى و انگيزشى انكارناپذيرى در كاركنان هر سازمان دارد. ارتقاى
روحيه‏اى كه در پى استغفار حاصل و حادث مى‏شود، بسى فراتر از عفو است؛ زيرا كارمند خطا
كار، نهايت عاطفه و علاقه را از سوى رهبر، به خود احساس مى‏كند و همين امر در اصلاح او
تأثير به سزايى دارد؛ زيرا متوجه مى‏شود كه مدير با اين شيوه رهبرى استغفارى، هرگز دشمن
او نيست و در فكر تعالى و رشد اخروى او نيز هست، در حالى كه عفو مى‏تواند يك امر صرفاً
سازمانى تلقى شود و يا عاملى براى جذب قلوب؛ به‏ويژه استغفار پيامبر، كه مورد استجابت
خداوند رحمان است:

«ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم مگر اين‏كه به فرمان خدا از وى اطاعت شود و اگر اين
مخالفان هنگامى كه به خود ستم مى‏كردند (و فرمان‏هاى خدا و رسول را زير پا مى‏گذاردند)
نزد تو مى‏آمدند و از خدا طلب آمرزش مى‏كردند و پيامبر هم براى آنان استغفار مى‏كرد، خدا را
توبه‏پذير و مهربان مى‏يافتند».[2]

اين آيه، در دل آيات مديريتى و حكومتى متنوع درج شده است. از آيه 58 تا 84 سوره
نساء، يعنى حدود 26 آيه، بار مديريتى رسول خدا(ص) را در خود دارد. در همين آيه نيز نخست

(1). مجادله، آيه 12.

(2). نساء، آيه 64.