|17|

مقدمه نويسنده

پس از پيروزى انقلاب اسلامى، زمينه طرح مسائل و مباحث نوينى فراهم شد كه پيش از
آن، ضرورت و انگيزه‏اى براى پرداختن به آن‏ها وجود نداشت. يكى از اين مسائل، شكل‏گيرى
يك نظام اسلامى از درون انقلاب بود كه موجب پيدايش پرسش‏هاى گوناگونى در باره فلسفه
سياسى و اجتماعى اسلام، در اذهان انديشوران و حاميان انقلاب شد. هم‏چنين از جمله اين
مباحث، مبحث «مديريت اسلامى» بود كه از جنبه‏هاى گوناگونى مورد بحث و بررسى قرار
گرفت. برخى از پرسش‏هاى مطرح شده در اين باره، عبارتند از:

مديريت اسلامى چه تعريفى دارد؟ آيا بشر خود بايد نوع مديريت بر جامعه را روشن سازد
يا اسلام هويت و ماهيت نظام مديريتى را بيان مى‏كند؟ ضرورت و اهميت پرداختن به مسأله
مديريت اسلامى چيست؟ با توجه به اين‏كه مديريت در غرب متولد شده و بيش‏تر
نظريه‏پردازان آن، غربى هستند، كاربرد اين نظريه با توجه به وضعيت عمومى ارزش‏هايى كه
ارائه مى‏دهد، چگونه ارزيابى مى‏شود؟ مهم‏ترين محورهاى اشتراك و افتراق مديريت اسلامى
با مديريت رايج در غرب چيست؟ وجه تمايز بين مدير و رهبر و رابطه مديريت و حكومت
چيست؟ اصول مديريت از ديدگاه اسلام كدام است؟ با توجه به اين‏كه اصول مديريت تقريباً
ثابت است، مديريت اسلامى كه بخشى از اقسام مديريت محسوب مى‏شود، چه نقشى خواهد


|18|

داشت؟ با توجه به اين‏كه مديريت درغرب از روش تجربى استفاده مى‏كند و ما در حال
حاضر نمى‏توانيم از اين روش در مديريت اسلامى استفاده كنيم، چگونه مى‏توانيم به سوى مديريت
گام برداريم؟ اصطلاحات رايج در مديريت اسلامى، مديريت فقهى، مديريت ارزشى و مديريت
دينى از چه اعتبارى برخوردارند و كدام يك ترجيح دارد؟ توقع يك نظام ادارى و روش‏هاى
مديريتى از اسلام تا چه اندازه درست و به‏جا است؟ آيا اسلام يك مكتب مديريتى ويژه خود را
دارد، مانند ديگر مكاتب مديريتى (مديريت علمى، روابط انسانى، اقتضايى و...)؟ اگر مديريت
مبحثى عقلايى و متكى به عقل جمعى بشر است، چه اصرارى بر جست‏وجوى آن در منابع
اسلامى است؟ آيا مديريت هم اسلامى و غيراسلامى دارد؟ اگر دارد، معيار اسلامى بودنش
چيست؟ شاخص‏هاى شايستگى مدير اسلامى كدام است؟

در بين نظريه‏هاى مديريت، كدام نظريه با اسلام سازگارتر است؟ آيا اسلام نظريه خاص و
مستقلى در اين زمينه دارد؟ اصول موضوعه‏اى كه براى ما معتبر است و بر اساس آن‏ها بايد
مسائل مديريت را حل كنيم، كدامند؟ روش درست تحقيق در مديريت اسلامى چيست؟ در
جامعه اسلامى چه نظام ارزشى‏اى بايد بر رفتارهاى مديران حاكم باشد و دليل اعتبار اين نظام
ارزشى چيست؟

اين پرسش‏ها و مانند اين‏ها از عوامل پديد آمدن تحقيق حاضر هستند كه پاسخ به آن‏ها
با تجه به متون دينى مى‏تواند نظريه مديريت اسلامى را تبيين كند.